het gaat niet om onze vrijheid al dan niet naar een hoofddoek te moeten kijken, het gaat om haar.

"Girl in red headscarf" - Petrov Vodkin

"Girl in red headscarf" - Petrov Vodkin

Bon, er moet even iets van mij af.

Er is weer heel wat te doen over hoofddoeken, dezer dagen, en of we ze al dan niet mogen dragen. Iedereen heeft een mening voor of tegen ‘de vrijheid om een hoofddoek te dragen terwijl iedereen het ziet’. En eerlijk gezegd word ik van elk van die meningen even boos. Want stuk voor stuk veralgemenen ze. Stuk voor stuk gaan ze voorbij aan de draagster van zo’n hoofddoek. Niemand vraagt zich af waarom de vrouw in kwestie een hoofddoek draagt, en of we iets aan die reden moeten – en zo ja, kunnen – doen. We debatteren letterlijk over haar hoofd heen. En zo behoudt zij dankzij ons gebrek aan empathie en onze desinteresse in haar toekomst – hoe goed onze bedoelingen in onze ogen ook zijn – haar sluier, zij het een minder zichtbare dan degene op haar hoofd.

Iemand die een hoofddoek droeg terwijl ze bij Hema werkte (en die overigens was aangenomen mét hoofddoek), mag die hoofddoek niet alleen niet meer opzetten, maar is zelfs om die reden ontslagen, omdat enkele klanten geprotesteerd hebben. “Goed zo!”, zeggen sommigen. “Want een hoofddoek is een symbool van religieuze en/of politieke onderdrukking, en daar willen wij niet naar kijken. Als jij dat symbool wil dragen, dan doe je dat thuis maar. Niet waar wij het zien.” Oef, pfioew, dat hebben we even goed opgelost. Die vrouw en haar zusters hebben we mooi even bevrijd van het juk waar ze al millennia onder gebukt gaan. Ze mag dan wel haar werk kwijt zijn, deze vrouw, en thuis ruzie krijgen, dat moet ze dan maar beschouwen als een offer aan de Verlichting. En het zal een voorbeeld zijn voor haar kinderen, mochten die ooit hetzelfde willen proberen. Tsjakaa.

Om dat te rechtvaardigen, geldt die ban-uit-de-publieke ruimte dan ook maar meteen voor alle andere symbolen van politieke, religieuze of zelfs sportieve voorkeur – let erop hoe het nu opeens wel over ‘voorkeur’ en niet over ‘onderdrukking’ gaat. Dat is schijnheilig, want ‘neutraal’ ben je nooit en over een baseballpin of kruisje om je nek valt op het werk heus niemand. “Fan zijn doe je elders maar, geloven en gevoelens hebben ook, hier wordt gewerkt, hier wordt een hoger doel – het kapitalisme! – gediend, en hier dien jij kapitalismeneutraal te zijn”, is opeens het credo. Terwijl we eigenlijk al een ander credo hadden: op het werk heb je een dresscode, en kom je niet verkleed als voetbal toe. Elke werkgever kiest zelf maar – binnen de grenzen van het fatsoen – wat zijn werknemers moeten en niet mogen dragen. En daar hebben we geen probleem mee, want daar zijn we het met z’n allen wel nogal over eens. Maar daar gaat het dus niet over. Het gaat om een symbool van onderdrukking. Laten we dus maar terugkeren naar dát argument, want daar ben ik nog niet mee klaar.

Het linke is dat de voorstanders van een verbod nog gelijk hebben ook, als ze zeggen dat een hoofddoek een symbool van onderdrukking kan – kán – zijn. Maar dat ze dat verbinden aan een verbod, is gewoon niet fair. Ten eerste omdat in het geval van deze Hema-medewerkster, die nog maar pas tot de islam was bekeerd, haar hoofddoek hoogstwaarschijnlijk een geval van vrije keuze was. En wat doe je dan? Het is duidelijk dat het onderdrukkingsargument in dit geval niet geldt. Je kan niet altijd zeggen dat een hoofddoek dragen opgelegd is. Maar er is meer aan de hand, want soms kan je dat wel zeggen.

Ten tweede is een verbod ook in het geval van onderdrukking niet fair, omdat het helemaal niks verandert aan die onderdrukking. Om die reden is trouwens het argument dat sommigen aanhalen om een hoofddoek op het werk zonder meer wél toe te laten, evenmin – excusez le mot – koosjer. “Een schande, dat je iemand die vrijheid ontzegt!”, zeggen zij. “Wij hebben in de zeventiende eeuw gevochten voor de vrijheid om te geloven wat we willen, te stemmen op wie we willen, te supporteren voor welk doel dan ook, en daarover te zeggen en tonen wat we willen.” Maar een hoofddoek kan wel degelijk een teken zijn dat iemands vrijheid beknot wordt. En wat doe je dan?

Stel je nu eens in de plaats van degene die de hoofddoek draagt. Stel: je bent getrouwd met een vrij traditionele moslim. Je moet van hem een hoofddoek dragen, anders mag je het huis niet uit. Je vindt werk. En je moet daar je hoofddoek afzetten. Dat weiger je. En je wordt ontslagen. Je wordt dus weer afhankelijker van die man – en zijn opvattingen. Hoe bevrijd zal jij dan zijn?

Of, stel: je bent een moslimmeisje van 18. Opgevoed als moslim. En je mag kiezen of je voortaan een hoofddoek gaat dragen. Er zijn meisjes die de hoofddoek op dat moment in hun leven uit eigen beweging opzetten. Er zijn er die moeten. En er zijn er die het ding bewust achterwege laten, en dat ook mogen. Als wij die keuze gaan verbieden, hoe hebben wij deze meisjes dan bevrijd?

Mijn punt is dat een hoofddoek verbieden an sich, nooit iemand vrijer maakt. Niemand échte keuze geeft. Degenen die zelf kiezen om een hoofddoek te dragen, neem je iets af. Maar het echte probleem ligt bij degenen die er niet zelf voor kiezen om een hoofddoek te dragen, en bij wie een hoofddoek dus pas écht een symbool van onderdrukking is.

Hoe help je ooit iemand, door haar indirect te verbieden buiten te komen? Hoe zorg je er zo voor dat er minder onderdrukking is? Niet. Je neemt zelfs het enige wapen af waarmee iemand zich echt kan emanciperen, en dat is werk. Want werk geeft je geld, geeft je activiteiten buitenshuis, geeft je de kans een netwerk op te bouwen, geeft je de middelen in handen om zelfstandiger te worden, en geeft je andere perspectieven. En misschien geef je die perspectieven door aan je kinderen, en winnen deze perspectieven het over een paar generaties van de heersende moraal, en veranderen we zo op lange termijn écht iets.

Mijn tweede punt is dat we met het toelaten of verbieden om een hoofddoek te dragen alléén, niets veranderen en dat het gaat om een verkeerde discussie, die – zo je wil – een sluier over de hoofdzaak werpt. We moeten het nu eens eindelijk aandurven om, wat de vestimentaire code op het werk ook is, iedereen ongeacht zijn afkomst, voorkeur of geloof, werk te geven én er bewust van te maken dat het ok is om te verschillen zolang je maar gelijke rechten hebt. We moeten nu eens eindelijk de onderdrukking zélf durven aanpakken, niet het enige zichtbare symbool ervan. We moeten het nu eens eindelijk aandurven om te proberen iedereen op te nemen in een gemeenschap waarin mensen ook nog mogen verschillen van elkaar, en waar onze kinderen op school leren dat iedereen au fond gelijkwaardig is. We moeten nu eens eindelijk de hoofddoek durven te ontdoen van zijn status als onderdrukkingsmiddel. Dat is veel werk en het zal lang duren, maar we mogen er niet bang van zijn. Anders zijn we gedoemd elkaar nooit te respecteren.

Maar daar liggen wij vandaag niet van wakker. Vandaag voeren wij een debat over ónze vrijheid, nu, op dit moment, om al dan niet naar een hoofddoek (of, eventueel, ander symbool) te moeten KIJKEN bij het boodschappen doen. En niet over háár vrijheid om op lange termijn misschien het juk van onderdrukking af te kunnen werpen.

Laat ons nu eens eindelijk dit sluierdebat overstijgen, inzien dat de samenleving veranderen traag gaat, en de eerste stappen zetten om daadwerkelijk iets aan het grotere probleem te doen. We moeten niet schijnheilig beweren dat ‘wij hier in het westen’ sneller gegaan zijn. In ons land mogen vrouwen stemmen sinds 1948 en een bankrekening openen sinds 1978. Of ze nu een kruisje om de nek droegen of niet.

Zolang we naar onze eigen navel blijven staren onder het mom van ‘onze vrijheid, arme wij’, ontnemen we mensen het recht op een beter leven. En dat vind ik onvergeeflijk.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s