Pan’s Labyrinth

Een stapel kinderschoenen symboliseert Auschwitz. Kinderen staan voor onschuld. Onschuld is waar deze film om gaat.

Maar waarom krijgt Ofelia de opdracht een mes uit één van drie kluizen te halen, in een ruimte waar ze niets mag eten van het lekkers dat op tafel ligt, terwijl een zandloper de tijd aangeeft tot ze daar opgesloten wordt en in de ruimte een griezel zonder ogen – maar met ogen op zijn handen – wacht tot ze toch de fout maakt iets te eten om haar te verslinden? En waarom ligt er in die ruimte een stapel kinderschoenen?

Het labyrint uit de titel slaat niet alleen op een plaats in het verhaal. Het is moeilijk te zeggen wat ‘El Laberinto Del Fauno’, in ons anglofiele land beter bekend als ‘Pan’s Labyrinth’, écht wil vertellen. Of beter: het is moeilijk de symboliek die achter het verhaal schuilgaat, te ontwarren.

Regisseur Guillermo Del Toro (die u ook kent van het verrassend goede ‘The Devil’s Backbone’) vraagt je als kijker iets wat voor sommigen moeilijk is: vanaf het begin zonder meer in de fantasie te geloven. Het verhaal gaat namelijk niet over de spanning tussen fictie en realiteit. De overgang tussen beide bevindt zich dan ook eerder in het hoofd van de kijker dan fysiek in het verhaal. De fysieke grens tussen twee werelden is er vaak wel (bomen, krijt, trappen,…), maar soms ook weer niet: de fantasiewereld maakt namelijk integraal deel uit van de echte wereld (bijvoorbeeld de insecten) en is verborgen voor iedereen, behalve voor de kijker en het hoofdpersonage. Zoals de voice-over op het einde zegt: je moet weten waar te kijken.

Het moeilijke aan ‘El Laberinto Del Fauno’ – althans voor ons, nuchtere en overanalytische volwassenen – is te ontwaren waar de grens tussen de twee werelden in de film dan wel ligt. Het antwoord heeft vele gezichten, maar de beste manier om de twee werelden in de film te beschrijven, is de tweedeling tussen de gecorrumpeerde wereld van volwassenen en de puurheid van een kinderfantasie.

In de volwassen (cf. ‘echte’) wereld heersen oorlog, hebzucht, macht en lijden – onder andere. Het verhaal speelt zich af in het Spanje ten tijde van de Burgeroorlog: Franco heeft net de macht gegrepen en al wat rest is de luttele resterende verzetsstrijders neer te knallen. Ofelia’s (het hoofdpersonage, een meisje van naar schatting acht jaar oud) moeder is hertrouwd met een machtswellustige legerkapitein die af en toe aan Hitler (een bel die rinkelt!) doet denken, en Ofelia en haar moeder trekken bij hem in. Zijn bedienden helpen echter allemaal de rebellen – waarop zich een verhaal ontrolt dat de wreedheid van een oorlog toont. Niets nieuws onder de zon, denkt u.

Dan hebt u dat verkeerd gedacht, want dat verhaal wordt, ondanks alle (ook visuele – deze film is niet geschikt voor kleine kinderen!) wreedheid, sereen in beeld gebracht. Bovendien maakt dat verhaal weliswaar de hoofdmoot uit van de speeltijd van de film, maar tegelijk wordt het uitgespeeld tegen de werkelijke bestaansreden van deze film: Ofelia is de reïncarnatie van een prinses, die ooit regeerde over een onderaards, nu teloorgegaan (want vergeten?) rijk. Ze komt in aanraking met figuren (waaronder de faun uit de titel) uit dit rijk en krijgt de opdracht haar plaats op de troon weer in te nemen, waarvoor ze eerst drie opdrachten moet vervullen.

In die opdrachten ligt de diepte, de kern, de ziel van dit verhaal en een heel ingewikkelde symboliek. Ik zal er nog dagen van wakker liggen (en om die reden waarschijnlijk de dvd kopen): ik heb die symboliek nog niet kunnen ontwarren. Een voorbeeld: een stapel kinderschoenen symboliseert Auschwitz. Enzovoort. En nog een doordenker: wat heeft Alice in Wonderland hiermee te maken?

Voor wie verwachtte dat ik naast de verhaallijn ook de cinematografie (camerabeweging, fotografie, geluid, mise-en-scène, acteerprestaties,…) van deze film zou bespreken, kan ik maar één ding zeggen: Del Toro is één van de meest creatieve regisseurs die Europa rijk is. Vooral het artwork van de mise-en-scène is geweldig. Let ook op de scheiding tussen realiteit en fictie die door middel van zon- en maanlicht wordt benadrukt.

Het enige minpunt, nu u er toch om vraagt, is dat je soms ziet dat een elfje of een deel van een faun uit bits en bytes bestaat. Daarom ook vier komma vijf planeten en geen vijf. Het tweede minpunt, voor sommigen onder ons (en vooral voor sommigen in de zaal), is dat u misschien niet mee bent en uiterst schrijnende dingen blijkbaar hilarisch vindt, waarbovenop u dat ook luidkeels gieberend wilt delen met de wereld. Ik heb het tegen die drie trutten die achter mij zaten. Ja, u daar!

De ondergang van de wereld gaat gepaard met volwassen worden, of omgekeerd. Geen mooi plaatje is dat; hoe ziet het uwe eruit?

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s