Irréversible

‘De tijd vernielt alles. Dat heb ik net bedacht.’

Een monster.

Technisch gezien, rationeel gezien, is ‘Irréversible’ een goede film. Dat wil ik benadrukken. Maar ik kon hem niet uitkijken. Ik ben veel gewend, maar ‘Irréversible’ had ik niet zien aankomen. Het is een monster.

‘Irréversible’ is één van de meest controversiële films die ooit gemaakt zijn. Ik heb de film ooit op televisie gezien, met uitzondering van het begin. Ik was benieuwd. Vandaag kocht ik de dvd, omdat ik benieuwd was, en zag ik het begin. Toen ik hoorde dat bij de vertoning op het filmfestival van Cannes mensen kokhalzend de zaal uit renden, dacht ik dat het ging om burgerlijke trutten met wat te veel truffel in hun maag.

Maar ik had het fout: ‘Irréversible’ is het monster dat onder je bed huist en je midden in de nacht van je ingewanden komt beroven.

Emotioneel is ‘Irréversible’ een helse rit. Om dat uit te leggen, moet ik eerst iets anders uitleggen – iets wat iedereen instinctief weet, overigens.

Genres worden niet zozeer onderverdeeld volgens hun thematiek, maar volgens het gevoel dat ze uitlokken. Horror lokt angst uit – onthou dat even. Komedies lokken vrolijkheid uit. Drama doet meeleven met verdriet en (meestal) opluchting. Porno windt op. Thrillers evoceren spanning. Enzovoort.

‘Irréversible’ en het tot nog toe onbenoemde Franse genre waartoe de film, samen met bijvoorbeeld ‘Baise Moi’, behoort, doen twee dingen.

Het shockeert. Het jaagt geen angst aan, zoals horror doet (dat wist u nog), maar doet u werkelijk misselijk worden, zonder reden. Misselijk tout court. Geen angst, geen reden. Uitleg: beeld u in dat u geen zintuigen heeft. Denk daar even over na. U bent naakt, ziet niets, hoort niets, voelt niets. Opeens schijnt een fel licht in uw, nu ziende, ogen en begint dat licht steeds sneller rond te draaien. Dat is – figuurlijk – het begin van ‘Irréversible’.

Vanaf het begin doet ‘Irréversible’ niets anders dan draaien en biedt het u geen enkele houvast. U wordt dronken geboren in een wereld waar u niet wilt zijn: rood en zwart, tollend. En tollend. En nog eens tollend. Ja, daarin wordt overdreven: na 20 keer cameragespin hebben we wel door dat men de titel wil uitbeelden. Maar de camera is niet het enige dat tolt: uw hoofd doet dat ook. Mannen neuken elkaar, spanken elkaar, slaan elkaar de hersens in. U ruikt het zelfs: de stank van bloed, zweet, stront en sperma. Zo begint ‘Irréversible’. U wilt weglopen, burgerlijke trut of niet.

Als u nu de tv niet hebt afgezet, treedt het tweede effect in werking. U begint de film te begrijpen. Rationeel, dus.

U bent geshockeerd en dat weekt wat in u los. U begrijpt nu dat de film ‘omgekeerd’ is: we beginnen in de Rectum, de underground club waar al die mannen doen wat ze doen en waar iemand compleet zinloos en op weerzinwekkende wijze van het leven wordt beroofd. Daarna gaat alles terug naar de zinloze daad die geleid heeft tot deze climax. Het verhaal gaat terug naar de kiem. Met andere woorden: het begin is het einde en omgekeerd, waardoor het hoe langer hoe minder erg wordt. Maar het einde is daarom niet minder snel verteerbaar. ‘Hoe kan het zo ver komen?’ vraagt u zich later af. ‘Wat voor monster is de mens?’ Heel, heel veel later.

De zwakte van ‘Irréversible’ is dat de film zo shockerend is dat hij niet meteen te vatten is. De clou komt pas veel, veel later.

De sterkte is zijn vasthoudendheid. Vormelijk: onomkeerbaar is het sleutelwoord en de tijd doet alles teniet, waarbij camera en geluid u doen duizelen. Inhoudelijk: een verhaal dat u op zijn minst onthoudt en, door de manier waarop het wordt verteld, met u meedraagt. Na een tijd gaat u inzien dat dit een aanklacht is tegen zinloos geweld – een trend, toch? Of is het net een aanklacht tegen die hypevorming? We weten dat ‘Irréversible’ speciaal is geschreven voor het echtpaar Belucci-Cassel, waardoor we ook weten dat deze film wel degelijk politieke bedoelingen heeft (Cassel was één van de hoofdpersonages in ‘La Haine’). Maar, mijn grote goedheid, moest het zó radicaal? Bovendien is de politieke boodschap van deze film stereotiep en nietszeggend door de extreme vorm waarin ze wordt verpakt.

Door twee dingen ben ik blij met mijn aankoop. Eén: we mogen misschien blij zijn dat dit soort ‘monsters’ in Europa kan worden gemaakt en zelfs kan worden gesubsidieerd door de overheid. Twee: ik heb er een kluif aan. Which is nice. Bijt u zich rustigt stuk…

PS. Ik heb geprobeerd de mensen van Phantasmagoria niet voor de voeten te lopen, want hun recensie van deze film zei werkeljk alles wat er moest worden gezegd.

  1. Jeronimo

    knappe invalshoek om die film te bespreken…ik zou er angst van krijgen om ‘m te huren te ‘m te kijken en dan zenwuachtig te zijn dat er opeens ouders of andere mensen binnenkomen die dan zullen denken da tik een compleet geschift iemand ben dat ik daar naar kan/wil kijken…

  2. Sarah

    ik heb de film ook gezien toen die net op dvd uit was. ik herinner me dat iedereen steeds zat te mekkeren over die verkrachting, maar dat was niets in vergelijking met die fameuze beginscène

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s